SOCJALIZACJA, KTÓRĄ ZABIJASZ TOŻSAMOŚĆ DZIECKA

 

Wiesz, że z punktu widzenia psychologii społecznej świat podzielony jest na grupy? Wiesz, że Polska należy do najgorszej z tych grup? W Polsce panuje tak zwany "Post-Komunistyczny Wzorzec Społeczny" , a głównym czynnikiem, który pogłębia ten stan jest system szkolnictwa i edukacji.

Postkomunistyczny wzorzec społeczny generuje szereg destrukcyjnych objawów w mentalności i codziennym życiu. Objawia się to przede wszystkim głęboką, paraliżującą nieufnością do instytucji publicznych, urzędów oraz obcych ludzi, co skutecznie niszczy kapitał społeczny i blokuje jakąkolwiek oddolną współpracę. Towarzyszy temu skrajna obojętność, a nawet pogarda dla przestrzeni wspólnej i dobra publicznego, które bywają traktowane jak zasoby do bezkarnego rozkradania lub dewastowania, przy jednoczesnym zamykaniu się wyłącznie w bezpiecznym kręgu najbliższej rodziny. Kolejnym ciężkim objawem jest wyuczona bezradność i bierność życiowa, wynikające z przekonania, że jednostka i tak nie ma na nic wpływu, co idzie w parze z roszczeniową postawą i wiecznym oczekiwaniem, że to państwo ma obowiązek rozwiązać każdy problem i zapewnić byt. Powszechne jest także systemowe cwaniactwo i kult kombinowania, gdzie omijanie prawa, szukanie układów, kumoterstwo oraz załatwianie spraw po znajomości są traktowane jako dowód życiowej zaradności, a samo prawo postrzega się jako opresyjnego wroga, którego należy oszukać. Całość dopełnia paraliżujący lęk przed samodzielną inicjatywą i braniem odpowiedzialności za własne decyzje, co paradoksalnie rodzi niebezpieczną, podświadomą tęsknotę za autorytarną władzą i silnym liderem, który twardą ręką zaprowadzi odgórny porządek i zwolni ludzi z konieczności samodzielnego myślenia.

Zróbmy mały eksperyment myślowy. Kiedy rano stoisz w korku, śpiesząc się, by zdążyć przed dzwonkiem, a w lusterku wstecznym widzisz swoje zmęczone, zaspane dziecko, co sobie wtedy mówisz? Robię to dla jego dobra? Musi się zahartować? Musi nauczyć się życia wśród ludzi?

A teraz spójrzmy prawdzie w oczy: komu bardziej wmawiasz te zdania – jemu czy sobie, żeby zagłuszyć cichy głos intuicji, który mówi, że coś tu jest bardzo nie tak?

Wmawiano nam przez całe dekady, że oddanie małego człowieka do zamkniętej instytucji na osiem, dziesięć godzin dziennie to jedyna droga do tak zwanej socjalizacji. Że bez stada rówieśników i obcych dorosłych zarządzających każdym jego krokiem, Twoje dziecko wyrośnie na dzikusa i odludka, który nie poradzi sobie w społeczeństwie. Słuchasz tych ekspertów, potakujesz głową i co rano zostawiasz w szatni płaczącego trzylatka albo zrezygnowanego siedmiolatka, czując w głębi duszy, że rozrywasz coś, co powinno być naturalnie nienaruszalne.

Co jeśli powiem Ci, że daliśmy się złapać w najbardziej perfidną pułapkę współczesnego świata? Że to, co dumnie nazywamy przystosowaniem do życia, z perspektywy zaawansowanej psychologii rozwoju jest zwykłą, systemową tresurą, która ma przygotować posłuszny element do pracy w maszynie, a nie wolnego, silnego człowieka zakorzenionego w rodzinie i prawdziwej tożsamości?

Zastanów się przez chwilę, jak wygląda naturalne środowisko człowieka, w którym rozwijaliśmy się przez tysiące lat. Czy kiedykolwiek w historii ludzkości istniała sytuacja, w której trzydzieści istot w dokładnie tym samym wieku, o tym samym poziomie dojrzałości emocjonalnej, lęków i braków, było zamykanych w jednym pokoju na całe dnie pod nadzorem jednego, obcego dorosłego? Nigdzie. Ani w pierwotnych plemionach, ani w dawnych wielopokoleniowych społecznościach. Dzieci naturalnie uczyły się świata poprzez obserwację starszych, pomoc młodszym i stałe przebywanie w bezpiecznym kręgu rodziny.

Wrzucenie dziecka do takiego sztucznego akwarium, jakim jest grupa rówieśnicza w szkole, nie uczy go empatii, wyrozumiałości ani zdrowych relacji. Uczy go czegoś zupełnie innego: prawa dżungli, bezwzględnej hierarchii i walki o przetrwanie w tłumie. 

Wmawia się nam, że dziecko w ten sposób uczy się współpracy. To błąd. Ono uczy się konformizmu. Uczy się, jak schować swoją prawdziwą twarz do kieszeni, jak stłumić charakter, własne unikalne cechy i jak przytaknąć silniejszemu, żeby tylko nie stać się obiektem kpin, odrzucenia czy agresji na przerwie. W systemie szkolnym autorytetem przestaje być mądry, doświadczony rodzic, a staje się nim przypadkowy, najgłośniejszy rówieśnik z grupy, który dyktuje warunki, jak należy wyglądać, co mówić i jak się zachowywać. To tam, w tych zamkniętych salach, Twoje dziecko uczy się, że bycie sobą jest niebezpieczne, a przetrwanie zależy od tego, jak idealnie wtopi się w szary tłum.

Wiesz, dlaczego powrót z pracy i odbiór dziecka ze świetlicy czy przedszkola bywa tak potwornie trudny? Dlaczego zamiast radosnego powitania w samochodzie często dostajesz histerię, płacz z błahego powodu, agresję wobec rodzeństwa albo totalne zamknięcie w sobie i ucieczkę w ekran telefonu?

To nie jest złośliwość Twojego syna czy córki. To nie jest dowód na to, że jesteś złym rodzicem. To jest ogromny koszt emocjonalny, jaki to dziecko zapłaciło za to, by przez osiem godzin idealnie odgrywać rolę w systemie. Przez cały dzień musiało kontrolować swoje najbardziej naturalne odruchy. Musiało siedzieć nieruchomo na komendę, pytać o pozwolenie na wyjście do toalety, tłumić płacz i lęk, gdy ktoś je skrzywdził, i reagować na dzwonek jak pies Pawłowa.

Zjawisko to w psychologii rozwoju wiąże się bezpośrednio z przeciążeniem układu nerwowego. Dziecko przez wiele godzin przebywa w permanentnym hałasie, chaosie i pod presją oceny – nie tylko ze strony nauczyciela, ale przede wszystkim grupy. Kiedy w końcu wraca do domu i widzi Ciebie, jego system nerwowy czuje, że walka dobiegła końca. Przy Tobie jest bezpiecznie, więc cały ten potworny, trzymany przez cały dzień hamulec bezpieczeństwa po prostu puszcza. Cała frustracja, lęk i zmęczenie wylewają się na Ciebie. A Ty, wykończony po własnym dniu w korporacyjnej klatce, patrzysz na to wszystko i czujesz potężne wyrzuty sumienia, że nie masz siły, by to udźwignąć.

Błąd nie leży w Tobie jako w człowieku. Błąd leży w tym, że oddaliśmy prawo do wychowania naszych dzieci maszynie. Szkoła w obecnej formie została zaprojektowana w XIX wieku w Prusach do produkcji posłusznych poddanych, urzędników i robotników fabrycznych. Miała uczyć punktualności, wykonywania powtarzalnych poleceń bez dyskusji i funkcjonowania w dużych grupach. Nigdy nie zależało jej na budowaniu silnej jednostki zintegrowanej ze swoją rodziną.

Czy to oznacza, że masz natychmiast rzucić pracę, spalić podręczniki, odciąć się od świata i zamknąć z dzieckiem w leśnej głuszy? Oczywiście, że nie. Żyjemy w realiach, które wymagają zarabiania pieniędzy, opłacania rachunków i funkcjonowania w nowoczesnym społeczeństwie. Nie zmienisz systemu z dnia na dzień, ale możesz całkowicie zmienić swoją optykę i przestać wierzyć w kłamstwo, że szkoła załatwi sprawę wychowania za Ciebie.

Kiedy zrozumiesz, że te osiem godzin w zamkniętej grupie to dla Twojego dziecka czas ciężkiej, emocjonalnej pracy i przebywania w niesprzyjającym środowisku, zaczniesz działać inaczej. Przestaniesz po powrocie pytać automatycznie: Jakie dostałeś oceny? albo Czy byłeś dziś grzeczny?. Te pytania tylko utwierdzają dziecko w przekonaniu, że jego wartość zależy od tego, jak dobrze dopasowało się do systemowych wymagań.

Zamiast tego spójrz mu w oczy i zapytaj jak człowiek człowieka: Jak się dziś czułeś? Czy było ci dzisiaj ciężko? Jestem tu, możesz mi powiedzieć o wszystkim. Daj mu przestrzeń na złość, na płacz i na zmęczenie, nie oceniając go i nie dając natychmiastowych rad.

Prawdziwa socjalizacja, nauka miłości, lojalności, szacunku do drugiego człowieka i radzenia sobie z mrokiem tego świata nie odbywa się w murach instytucji. Ona odbywa się przy Twoim stole kuchennym, podczas wspólnego przygotowywania kolacji, majsterkowania w garażu, wieczornej rozmowy na skraju łóżka czy zwykłego spaceru, gdzie jesteś dostępny w stu procentach. To Ty jesteś kotwicą. Jeśli dziecko będzie miało w Tobie absolutne, nienaruszalne oparcie i będzie wiedziało, że dom to bezpieczna forteca, przetrwa każdą tresurę w świecie zewnętrznym i nie pozwoli się złamać.